Menu
PSİKOLOJİ

Seçim yapmak bizi nasıl etkiler?

Seçim yapmak bizi nasıl etkiler?
Yayınlanma Tarihi: 12.06.2015
Okunma Sayısı: 1395

Her gün büyükten küçüğe birçok seçim yapıyoruz. Hangi semtte yaşayacağımıza da karar vermemiz gerekiyor, sabah hangi renk çorap giyeceğimize de. İşyerinde önemli kararlar verdiğiniz uzun bir toplantıdan veya bir arkadaş düğünü için saatlerce kıyafet seçmeye çalıştıktan sonra eve geldiğinizi düşünün. Sonrasında normalde yapmamayı başardığınız şeyleri, dayanamayıp yaptığınız olur mu? Mesela normalde o saatte yemeyeceğiniz şeyler yemek veya ev sakinleriyle yaşadığınız, normalde büyütmeyeceğiniz bir anlaşmazlığın üzerine gitmek? Bu yazıda inceleyeceğimiz araştırma bu konuyla alakalı birkaç ipucu içeriyor.

Daha önceki yazılarımızda, iradenin sınırlı bir havuz şeklinde işlediğini iddia eden araştırmalardan bahsetmiştik. Bunlara göre, bir konuda kendimizi kontrol etmeye çalıştığımızda, örneğin üzücü bir filmi izlerken duygularımızı bastırmaya çalıştığımızda veya karşımızda bir çikolata dururken kendimizi daha az çekici bir besin yemeye zorladığımızda, bu havuzdaki enerjiyi azaltıyoruz. Bu da bir sonraki davranışta kendimizi kontrol etmemizi zorlaştırıyor – tabii bu havuzun zamanla veya başka bir şekilde tekrar “dolmazsa”.

Kathleen D. Vohs ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen bir araştırma, karar vermenin de benzer bir etkiye yol açtığına işaret ediyor. Bu araştırmaya göre, bir süre boyunca bir konuda kararlar vermek (ör. verilecek bir hediye için ürünler arasından seçim yapmak, gelecekte alınacak dersleri planlamak, bir dersin gelecekte nasıl işlenmesi gerektiği ile alakalı kararlar verip geri bildirimde bulunmak, alışveriş yapmak), bu eylem sonrasında kişilerin iradelerini zayıflatıyor. Araştırmacılar yaptıkları değişik deneylerde gözlemlediklerine göre, böyle kararlar vermiş kişiler, vermemiş kişilere göre, bu kararların hemen sonrasında zor ve keyifsiz bir işi yapmaya kendilerini daha az zorlayabiliyorlar, bir işi yapmaya başlamadan önce daha fazla oyalanıyorlar veya araştırma sırasında bir sorun çıktığında bu duruma müdahale etmekte daha geç kalıyorlar. Yani buna göre karar vermek de irade havuzumuzu tüketip, bu havuz tekrar dolana kadar bizi kendimizi kontrol konusunda daha zayıf bir pozisyonda bırakıyor!

Daha önce de belirttiğimiz gibi, bir insanın bir noktada davranışını belirleyen çok fazla etken var. Aynı şey irade ve kendimizi kontrol edebilme kapasitemiz için de geçerli. Ancak karar verip, irade havuzunu azaltmış olmanın da bunlardan biri olabileceğini göz ardı etmemekte fayda var. Örneğin, zor ve yoğun dikkat gerektiren bir işi, kritik kararlar alacağımız bir toplantının hemen sonrasına koymamak iyi bir fikir gibi görünüyor!

Kaynaklar:

Baumeister, R. F. (2014). Self-regulation, ego depletion, and inhibition. Neuropsychologia, 65, 313 – 319.

Vohs, K. D., Baumeister, R. F., Schmeichel, B. J., Twenge, J. M., Nelson, N. M., & Tice, D. M. (2008). Making choices impairs subsequent self-control: a limited resource account of decision making, self-regulation, and active initiative. Journal of Personality and Social Psychology, 94, 883 – 898.

Etiketler
Onay Bekleyenler 0
Yorumlar 0
Yorum Yapmak için Üye Girişi yapınız.
Uzmanın Sitedeki Foto Galerileri (Toplam kez okundu)
Uzmanın Sitedeki Yazıları (Toplam kez okundu)