Menu
BESLENME & OBEZİTE

Çocuklarda şişmanlık ve önleme yolları

Çocuklarda şişmanlık ve önleme yolları
Murat BAŞ
Prof. Dr.
Yayınlanma Tarihi: 22.05.2014
Okunma Sayısı: 1997

Şişmanlık (obezite); basit olarak vücuttaki yağ dokusunun fazla olması durumudur. Besinlerle alınan enerji, vücudun sarfettiği enerji ile denge durumunda ise kişi normal vücut ağırlığında kalmaktadır. Tam tersine alınan kalori, vücudun sarfettiği enerjiden fazla ise; fazla olan enerji vücutta yağ olarak depo edilmekte ve sonucunda şişmanlık gelişmektedir. Uzun yıllar boyunca, “şişman çocuk sağlıklı çocuktur” inanışı nedeniyle çocuklardaki şişmanlık üzerinde pek fazla durulmamıştır. Son yıllarda ise; çocukluk ve ergenlik çağında oluşan şişmanlığın; yetişkinlik çağında başta gelen hipertansiyon, hiperlipidemi, insüline bağlı olmayan diabet ve kardiovasküler hastalıklar ile yakında ilişkili olduğu anlaşılmış ve durumun ciddiyeti gündeme gelmiştir. Şişmanlığın gelişmesinde doğum öncesi, okul öncesi yaş, okul çağı dönemi ve ergenlik çağı kritik dönemleri oluşturmaktadır.  

Doğum Öncesi Dönem: Yapılan çalışmalar doğum ağırlığı yüksek olan bebeklerin; 6,11,15,17 yaş ve yetişkinlikte şişmanlığın gelişiminde etkili olduğunu göstermektedir. Özellikle gebeliğin son üç ayında aşırı beslenme ve doğum ağırlığının artması sonraki yıllarda şişmanlığın oluşum riskini arttırmaktadır.

Okul ve Okul Öncesi Dönem: Beş yaş sonrasında çocuklarda yağlanma artmaktadır. Bu dönemin ergenlik ve yetişkinlikte şişmanlığa neden oluşturduğu belirtilmektedir.

Ergenlik Dönemi: Bu dönem kalıcı yağlanmanın oluştuğu son dönemdir. Kızlarda yağlanma erkeklerden daha çoktur.

Şişmanlığın Çocuğunuza Getirdikleri Nelerdir ? 

Dış görünüm ve estetiği bozarak çocuklarda psikolojik etkiler yaratır.
Hormonal değişiklere neden olarak ergenlik döneminin başlamasını geciktirir.
Aşırı tüylenmeye neden olabilir.
Çocuklarda şeker hastalığına (diabet) yatkınlığı arttırır.
Ortopedik değişikliklere neden olabilir.

Şişmanlığın Nedenlerine Bakarsanız? 

Kültür Düzeyi: Az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde karbonhidrat ağırlıklı beslenme şekilleri, hızlı yemek sitemi (fast-food) şeklindeki beslenme tarzında, yenilen besinlerin yağ oranının yüksek ve bitkisel protein değerlerinin düşük olması, sosyo-ekonomik düzeyi düşük olan kesimlerde tek besine dayalı yanlış beslenme alışkanlıkları şişmanlığın oluşmasında önemli bir etkendir.

Kalıtım: Şişman bireylerin şişman çocukları olma olasılığı oldukça yüksektir. Yapılan çalışmalarda, anne veya babanın şişman oluşu ile çocuklarında şişmanlığın görülme riskinin %40, her ikisinin de şişman olması durumunda bu riskin  %80 olduğu belirtilmektedir.

Çevresel Faktörler: Aile içi beslenme alışkanlıkları, kalite ve miktar bakımından alınan besin türü, gün içindeki öğün sayısı şişmanlığın oluşmasında katkıda bulunur. Çocukların düzensiz aralıklarla ve aşırı şekilde beslenmesine ilave olarak, bu çocukların fiziksel aktivitelerindeki azlık şişmanlığın artmasına neden olur.

Psikolojik Etkiler: Çocuğun psikolojik yapısına bağlı olarak bazen az yeme bazen de çok yeme şeklinde beliren psikolojik sorunlar şişmanlığın oluşmasındaki önemli nedenlerdendir. Aile içindeki olumsuz etkileşimler, arkadaş edinememe, hastalanır korkusu ile sokağa çıkarmama gibi etkilerin yanısıra, yapı olarak pasif olan çocukları aktive etmeyen elektronik oyuncakların çokluğu da şişmanlığın hazırlayıcı nedenleridir.

Fizyolojik Nedenler: Büyüme hormonu eksikliğinde; büyümenin durması nedeniyle şişmanlık alınan enerjinin gerekenden fazla olmasından kaynaklanır. Troid hormonu eksikliğinde de bazal metabolizmadaki düşüklük nedeniyle alınan ve harcana enerji arasında dengesizlik söz konusudur.

Bebeklikte Mama İle Beslenme: Bebeklik döneminde; ağlama, irritasyon, kızgınlık ve stress gibi durumlarda meme verilmesi veya biberonla besleme sonucunda, bebek bu duyguları açlık olarak yorumlar ve fizyolojik olmayan bir beslenme davranışı geliştirir. Bu tür durumlar karşısında beslenen çocukların yetişkinlik döneminde, aynı duygular karşısında aşırı yemek yeme davranışı gösterdikleri belirtilmektedir.

Tedavi  
Şişmanlığın tedavisinde enerji kısıtlaması olmadan tedavi düşünülemez. Öncelikle büyüme ve gelişmeyi ön plana alıp, enerji alımı ve harcaması arasındaki dengenin kurulması gerekmektedir. Bunun yanında psikolojik bozukluklar ve sorunlar varsa, ilk etapta bunların tedavi edilmesi gerekir. Yapılacak diyette temel esas; zayıflamanın yanısıra, çocuğa yeterli ve dengeli beslenmeyi öğretmek ve bunun bir yaşam biçimi haline getirilmesini sağlamaktır. Bunu başarmak için de ailenin beslenme alışkanlıklarını incelemek ve hatalı olan yönleri düzeltmek gerekir. Çocuklarda şişmanlığın temelinde genellikle; sofra düzeninin olmaması ve çocuğun istediği zaman istediği yiyecekleri tercih edebilme yanlışlığı ile başlar. Çocukların sofra dışında; televizyon seyrederken, bir şeyler okurken veya otururken yemek yemeleri; aşırı yeme davranışlarını beraberinde getirir.  

Şişmanlık tedavisine başlarken aile ve çocuk birlikte uzman kişi ile görüşmelidir. Diyetin monotonluktan kurtarılması için diyet; çocuğa özel, beslenme alışkanlıklarına ve yaşam biçimine uygun, zorlayıcı ve bıktırıcı faktörler içermeyecek şekilde planlanmalıdır. Diyetin bir aç kalma olmadığı unutulmamalı, her türlü besinden yeterli ve dengeli şekilde olmalıdır. Çocukluk büyüme ve gelişmenin hızlı olduğu bir dönemdir. Bu nedenle hızlı kilo kaybı büyüme ve gelişmede durgunluğa neden olabilmektedir. Diyetle birlikte fiziksel aktivitenin arttırılması, diyetin başarısı için temel esaslardan biridir. Programlı olarak; bisiklet, koşu ve yüzme gibi aktiviteler yanında, günlük aktiviteler içerisinde yürüyüş arttırılmalı, asansör yerine merdiven kullanımı teşvik edilmelidir. Aileyle birlikte çocuğun yakın arkadaşları ve öğretmenleri de çocuğa yardımcı olmalıdır. Çocuk kilo verdiğinde ödüllendirilmeli ve başarısının devamı için motive edilmelidir.
 
Şişmanlığın Önlenmesi İçin Neler Yapabilirsiniz? 
Aşırı doğum ağırlığına sahip bebeklerde ileriki yaşlarda şişman olma riskinin olması nedeniyle, gebe kadının gebelikte boya göre uygun ağırlığına 9-12 kg eklenmesi uygundur. 

Çocukluk dönemindeki şişmanlık, spor faaliyetleri ve uygun beslenme alışkanlıkları kazandırılarak önlenebilir. Anne sütünden sonra verilecek ilk besin tatlı değil; meyve suyu, meyve ezmesi, yoğurt, sebze ve tahıllı çorbalar olmalıdır. Özellikle anaokullarında spor faaliyetlerinin arttırılması, yemeklerde yüksek enerjili, yağlı ve şekerli besinlerin sınırlandırılması şişmanlığın önlenmesinde yardımcı olacaktır.

Ergenlik döneminde; spor yapmaya teşvik etme, yeterli ve dengeli beslenme alışkanlıklarını kazandırma şişmanlığın önlenmesinde etkili yollardır. Fiziksel aktivitenin arttırılması ile şişmanlığı önleme en akılcı yoldur.

Beslenme alışkanlığının düzeltilmesi için; okul öncesi eğitim kurumlarından itibaren, eğitimin her aşamasında yeterli ve dengeli beslenme konusunda eğitim verilmeli ve bu eğitimlerin sürekliliği sağlanmalıdır.

Çocuklara motive etmede ödüllendirme olarak çikolata, şeker ve şekerli besinler verilmemelidir. Bunu yerine ödüllendirme olarak seçilen besinler süt, meyveli yoğurtlar, çocuğun sevdiği sağlıklı besinleri evde birlikte yaparak sunmak olabilir. Hatta ödüllendirme bir besin değil, çocuğun sevdiği oyuncak veya fiziksel faaliyetlerini artıracağı  uygulamalar olmalıdır.

Uygulanacak zayıflama diyetleri, kişinin beslenme alışkanlıklarını düzeltmeye yönelik, kişinin sosyo-ekonomik düzeyine uygun ve kişiye özel olması gerektiği unutulmamalıdır.

Prof. Dr. Murat Baş

Etiketler
Onay Bekleyenler 0
Yorumlar 0
Yorum Yapmak için Üye Girişi yapınız.
Uzmanın Sitedeki Foto Galerileri (Toplam 93182 kez okundu)
Uzmanın Sitedeki Yazıları (Toplam 221336 kez okundu)
Düzenli Olarak Yoğurt Tüketmeniz İçin 10 Neden - 114156 kez okundu
Deniz tuzu ya da sofra tuzu : Hangisi daha sağlıklı? - 11414 kez okundu
Düzenli probiyotik kullanımı deri sağlığını olumlu yönde etkiliyor - 10416 kez okundu
Kanser ve Beslenme - 7281 kez okundu
Ramazanda Barsak Sorunları Yaşamayın - 5346 kez okundu
Organik ürün nedir? Faydaları nelerdir? - 5138 kez okundu
Kahve tüketimi şeker hastalığı riskini azaltıyor - 4271 kez okundu
Kanserden korunmak için 10 yol - 3847 kez okundu
Yüksek Kan Basıncı (Hipertansiyon) - 3520 kez okundu
Kalsiyum obezite riskini azaltıyor - 3205 kez okundu
Akdeniz Diyeti sağlıklı yaşam için anahtar - 3032 kez okundu
Kalp sağlığı için beslenme - 2974 kez okundu
İyot yetersizliği hastalıkları - 2971 kez okundu
10 dakika sakız çiğnemek stres düzeyini azaltıyor - 2936 kez okundu
Polikistik Over Sendromu ve Beslenme Tedavisi - 2508 kez okundu
Çocuklarda şişmanlık ve önleme yolları - 1997 kez okundu
Omega-3 yağ asitleri Alzheimer hastalığını önlüyor - 1965 kez okundu
Bölge bölge Ramazan sofraları - 1865 kez okundu
Menapoz ve ağırlık artışı - 1833 kez okundu
Buğday Alerjisi - 1769 kez okundu
D vitamini eklemesi, meme kanserli kadınlarda hayatta kalma süresini arttırıyor. - 1684 kez okundu
Enerji alımında denge için tadlandırıcılar güvenilir bir kaynak - 1616 kez okundu
Diyabet (Şeker hastalığı) nedir? - 1612 kez okundu
Domates içerdiği Likopen ile sağlık veriyor - 1591 kez okundu
Dondurma birçok tatlıdan daha masum oluşuyla ön plana çıkıyor - 1554 kez okundu
Ağaçta yetişen yağlı tohumlar Tip 2 Diyabetlilerde kan şekeri kontrolünü sağlıyor - 1439 kez okundu
Düşük yağlı veya yağsız süt tüketimi kadınlarda osteoartrit oluşum riskini azaltıyor - 1369 kez okundu
Çilek tüketimi kalp sağlığını koruyor - 1316 kez okundu
Sağlıklı beslenme alışkanlıkları gebelerde erken doğum riskini azaltıyor. - 1092 kez okundu
Probiyotik kullanımı çocuklarda enfeksiyon riskini azaltıyor - 1066 kez okundu
Günde kaç öğün tüketmeliyiz? (VIDEO) - 1044 kez okundu
Bilim insanları 'organik gıda' ve 'kanser' ilişkisini reddetti - 986 kez okundu
Beslenmede ekmeğin yeri nedir? (VIDEO) - 986 kez okundu
Karbonhidratların zararı var mıdır? (VIDEO) - 951 kez okundu
Sağlıklı beslenme kanserden koruyor - 948 kez okundu
D vitamini yeterli olan kanser hastalarının hayatta kalma süresi uzayabiliyor - 898 kez okundu
Anne-Baba ne yerse çocuk da onu yiyor - 833 kez okundu
Hangi diyeti uygulamalıyız? (VIDEO) - 821 kez okundu
İklim değişiklikleri ve artan karbondioksit miktarı tahılların ürün kalitesini düşürüyor - 799 kez okundu
Margarin tüketmek zararlı mıdır? (VIDEO) - 750 kez okundu
Kahve tüketmek zararlı mı? (VIDEO) - 749 kez okundu
Eklenmiş şeker tüketimi ne kadar olmalıdır? (VIDEO) - 731 kez okundu
Yüksek ısıda yemek pişirmek ne açılardan zararlıdır? (VIDEO) - 707 kez okundu
Gazlı içecekler zararlı mı? (VIDEO) - 704 kez okundu
Diyet yaparken vitamin ve mineral desteği alınmalı mı? (VIDEO) - 697 kez okundu
Stresin vücuda etkileri nelerdir? (VIDEO) - 655 kez okundu
Tatlandırıcıların zararı var mıdır? (VIDEO) - 649 kez okundu
Düşük kalorili diyetler neden zararlıdır? (VIDEO) - 645 kez okundu